Ίσως έχεις ζήσει τη σκηνή: η μαμά ρωτάει ξανά και ξανά την ίδια ερώτηση, ο μπαμπάς χάνει ραντεβού, μια φίλη σου παραπονιέται πως «το μυαλό της δεν δουλεύει όπως παλιά». Η άνοια δεν αφορά μόνο τη μνήμη. Επηρεάζει τη διάθεση, την καθημερινότητα, την αυτονομία ενός ανθρώπου.
Η ιατρική σήμερα δεν έχει βρει «μαγικό χάπι» που να θεραπεύει την άνοια. Υπάρχουν όμως φάρμακα που καθυστερούν την εξέλιξη, και ένας ολόκληρος τρόπος ζωής που μπορεί να στηρίξει τον εγκέφαλο: σωστή διατροφή, κίνηση, ύπνος, πνευματική άσκηση. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, κάποια βότανα έχουν μελετηθεί σοβαρά για τις επιδράσεις τους στη μνήμη και τη γνωστική λειτουργία. Δεν «νικούν» την άνοια, αλλά ίσως βοηθούν τον εγκέφαλο να αντέξει περισσότερο.
Το μελισσόχορτο (Melissa officinalis) είναι το γνωστό βότανο με άρωμα λεμονιού που παραδοσιακά πίνεται για χαλάρωση. Τα τελευταία χρόνια όμως τραβά το ενδιαφέρον των ερευνητών.
Σε μια κλασική κλινική μελέτη, εκχύλισμα μελισσόχορτου δόθηκε για τέσσερις μήνες σε άτομα με ήπια έως μέτρια νόσο Alzheimer. Οι ασθενείς που πήραν το βότανο είχαν καλύτερες επιδόσεις σε τεστ μνήμης και λιγότερη ανησυχία σε σχέση με την ομάδα placebo.
Άλλες εργασίες δείχνουν ότι το μελισσόχορτο μπορεί να επηρεάζει ήπια τους νευροδιαβιβαστές που σχετίζονται με τη μνήμη και τη διάθεση, καθώς και να βελτιώνει τον ύπνο σε ηλικιωμένους.
Στην πράξη, ένα ζεστό ρόφημα μελισσόχορτου το βράδυ μπορεί να βοηθήσει έναν ηλικιωμένο να ηρεμήσει, να κοιμηθεί καλύτερα και να ξυπνήσει με πιο καθαρό μυαλό. Δεν αντικαθιστά την αγωγή, αλλά γίνεται ένα μικρό, καθημερινό τελετουργικό φροντίδας.
Φασκόμηλο: το βότανο της μνήμης
Το φασκόμηλο (Salvia officinalis και Salvia lavandulaefolia) έχει μακριά ιστορία στη λαϊκή ιατρική ως «βότανο της σοφίας». Σήμερα, κλινικές μελέτες φαίνεται να επιβεβαιώνουν, έστω και με μέτρο, τη φήμη του.
Σύγχρονη ανασκόπηση κλινικών δοκιμών κατέληξε ότι ορισμένα εκχυλίσματα φασκόμηλου μπορούν να βελτιώσουν τη μνήμη, την προσοχή και τη γενική γνωστική λειτουργία τόσο σε υγιείς ενήλικες όσο και σε ασθενείς με ήπια έως μέτρια άνοια. ΠηγήMDPI
Σε μικρές μελέτες, οι συμμετέχοντες που πήραν συμπλήρωμα φασκόμηλου είχαν καλύτερη άμεση ανάκληση λέξεων και μεγαλύτερη πνευματική διαύγεια.
Στο σπίτι, μπορείς να χρησιμοποιήσεις φασκόμηλο: σε ήπιο ρόφημα ως μυρωδικό στο φαγητό ή, μετά από συμβουλή ειδικού, ως τυποποιημένο συμπλήρωμα. Χρειάζεται όμως προσοχή σε άτομα με χαμηλή πίεση ή ορμονικά προβλήματα, γιατί σε μεγάλες δόσεις το φασκόμηλο έχει ισχυρή δράση.
Το δεντρολίβανο (Rosmarinus officinalis) το ξέρουμε για τις πατάτες στον φούρνο. Η επιστήμη όμως το μελετά και για τον εγκέφαλο.
Παλιότερες μελέτες έδειξαν ότι το άρωμα του δεντρολίβανου μπορεί να βελτιώσει την απόδοση σε τεστ μνήμης και συγκέντρωσης, τόσο σε ενήλικες όσο και σε παιδιά. Οι ερευνητές βρήκαν ότι όσο υψηλότερα ήταν τα επίπεδα μιας ουσίας του αιθέριου ελαίου, της 1,8-κινεόλης, στο αίμα, τόσο καλύτερη ήταν η επίδοση σε δοκιμασίες μνήμης.
Στην πράξη, ένα απλό σπρέι με λίγες σταγόνες αιθέριο έλαιο δεντρολίβανου στο γραφείο ή στο καθιστικό, ή ένα κλαδάκι σε μια κατσαρόλα με νερό που σιγοβράζει, μπορεί να δημιουργήσει ένα περιβάλλον πιο «ξύπνιο» για κάποιον που παλεύει με τη νοητική κόπωση. Δεν είναι θεραπεία, αλλά ένα μικρό φυσικό «σπρώξιμο» της συγκέντρωσης.
Γκίνγκο μπιλόμπα: πολλά υποσχόμενο, αλλά όχι θαύμα
Το Ginkgo biloba είναι ίσως το πιο γνωστό φυτικό συμπλήρωμα για τη μνήμη. Τα αποτελέσματα όμως δεν είναι τόσο ξεκάθαρα όσο συχνά παρουσιάζονται.
Κάποιες μελέτες δείχνουν ότι τυποποιημένα εκχυλίσματα γκίνγκο μπορούν να βοηθήσουν ασθενείς με ήπια έως μέτρια άνοια να διατηρήσουν τη λειτουργικότητά τους για περισσότερο χρόνο και να έχουν λίγο καλύτερες επιδόσεις σε τεστ μνήμης.Άλλες μεγάλες μελέτες όμως δεν βρήκαν σημαντική πρόληψη στην εμφάνιση άνοιας σε υγιείς ηλικιωμένους.
Επιπλέον, το γκίνγκο αλληλεπιδρά με αντιπηκτικά φάρμακα και μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο αιμορραγίας. Γι’ αυτό σε άτομα που παίρνουν ασπιρίνη, αντιπηκτικά ή έχουν προβλήματα πήξης, η χρήση του πρέπει να γίνεται μόνο με έγκριση γιατρού.
Πώς να εντάξεις τα βότανα σε ένα ολοκληρωμένο πλάνο
Τα βότανα αυτά δεν είναι ανεξάρτητη θεραπεία για την άνοια. Μπορούν όμως να μπουν σε ένα συνολικό πλάνο που περιλαμβάνει:
καθημερινό περπάτημα ή ήπια άσκηση μεσογειακή διατροφή με ψάρια, λαχανικά και καλά λιπαρά νοητική άσκηση, διάβασμα, παιχνίδια μνήμης καλό ύπνο και διαχείριση του στρες
Μικρές, σταθερές δόσεις βοτάνων σε μορφή ροφήματος ή, όταν χρειάζεται, τυποποιημένων συμπληρωμάτων, μπορούν να δώσουν ένα ήπιο στήριγμα στον εγκέφαλο, αρκεί να μην υπάρχει η ψευδαίσθηση ότι «αντικαθιστούν» τον νευρολόγο, τα φάρμακα ή τις υπόλοιπες υγιεινές συνήθειες.
Τι μένει τελικά στην αναγνώστρια
Η γυναίκα που φροντίζει έναν γονιό με άνοια ή ανησυχεί για τη δική της μνήμη δεν χρειάζεται άλλες ενοχές. Χρειάζεται εργαλεία. Η γνώση ότι το μελισσόχορτο μπορεί να ηρεμήσει και ελαφρά να στηρίξει τη μνήμη, ότι το φασκόμηλο και το δεντρολίβανο έχουν μετρήσιμες επιδράσεις στη γνωστική λειτουργία, ότι το γκίνγκο μπιλόμπα ίσως καθυστερεί την επιδείνωση σε ορισμένες περιπτώσεις, της δίνει μια αίσθηση ότι μπορεί να κάνει κάτι επιπλέον – με σύνεση και ενημέρωση.
Ο εγκέφαλος γερνά, αλλά δεν είναι παθητικός. Αν του δώσουμε κίνηση, καθαρή τροφή, πνευματικά ερεθίσματα και μερικά καλά επιλεγμένα βότανα, έχουμε περισσότερες πιθανότητες να τον κρατήσουμε ζωντανό και παρόν όσο γίνεται περισσότερο.
Συζητήστε πάντα με τον γιατρό ή τον νευρολόγο που γνωρίζει το ιστορικό σας πριν ξεκινήσετε οποιοδήποτε βότανο σε συστηματική χρήση.
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
Ερώτηση 1: Μπορούν τα βότανα να προλάβουν την άνοια; Απάντηση: Καμία μελέτη δεν δείχνει ότι κάποιο βότανο προλαμβάνει σίγουρα την άνοια. Ορισμένα, όπως το μελισσόχορτο, το φασκόμηλο, το δεντρολίβανο και το γκίνγκο, φαίνεται να υποστηρίζουν τη μνήμη και ίσως να καθυστερούν την επιδείνωση σε κάποιους ασθενείς, πάντα σε συνδυασμό με ιατρική παρακολούθηση και υγιεινό τρόπο ζωής.
Ερώτηση 2: Είναι ασφαλές να δίνω καθημερινά τέτοια βότανα σε έναν ηλικιωμένο; Απάντηση: Σε μορφή ήπιου ροφήματος, τα περισσότερα βότανα θεωρούνται γενικά ασφαλή. Ωστόσο, σε άτομα με πολλά φάρμακα, πίεση, καρδιολογικά ή νευρολογικά προβλήματα, πρέπει να υπάρχει έγκριση γιατρού, ειδικά όταν μιλάμε για συμπληρώματα σε κάψουλες ή συγκεντρωμένα εκχυλίσματα.
Ερώτηση 3: Έχει νόημα να χρησιμοποιώ μόνο το άρωμα, όπως στο δεντρολίβανο; Απάντηση: Ναι, για κάποια βότανα, όπως το δεντρολίβανο, μελέτες δείχνουν ότι ακόμα και η απλή όσφρηση του αιθέριου ελαίου μπορεί να βελτιώσει προσωρινά τη μνήμη και την προσοχή. Αυτό δεν είναι θεραπεία για την άνοια, αλλά μπορεί να βοηθήσει στην καθημερινή πνευματική διαύγεια.
Απάντηση: Τα βότανα δρουν συνήθως ήπια και σταδιακά. Σε μερικές μελέτες βελτιώσεις φάνηκαν μέσα σε εβδομάδες, σε άλλες χρειάστηκαν μήνες. Είναι σημαντικό να μην σταματά ποτέ η φαρμακευτική αγωγή που έχει δώσει ο γιατρός και να παρακολουθείται στενά η πορεία του ασθενούς.
Ερώτηση 5: Μπορώ να συνδυάσω περισσότερα βότανα μαζί; Απάντηση: Πολλοί άνθρωποι χρησιμοποιούν συνδυασμούς, όπως μελισσόχορτο και φασκόμηλο ή δεντρολίβανο στο φαγητό μαζί με τσάι βοτάνων. Πριν όμως χρησιμοποιήσεις συμπληρώματα με πολλαπλά εκχυλίσματα, είναι καλό να υπάρχει ιατρική συμβουλή, γιατί αυξάνεται ο κίνδυνος αλληλεπιδράσεων με φάρμακα.
