ΓΙΑΤΙ ΤΟ ΚΡΥΟ ΠΕΙΡΑΖΕΙ ΟΡΜΟΝΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΛΙΑ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΑΠ ΟΣΟ ΝΟΜΙΖΕΙΣ
Το κρύο στρες και πώς επηρεάζει νεύρα, ορμόνες και βάρος
Εκείνο το πρωινό που σε “σφίγγει” ο αέρας
Σφίγγεις δόντια χωρίς να το καταλάβεις, σηκώνεις ώμους, μικραίνει η αναπνοή, ο νους γίνεται πιο ανήσυχος. Αυτό το αίσθημα έχει όνομα: κρύο στρες. Για τον οργανισμό, το κρύο είναι ερέθισμα επιβίωσης, άρα ενεργοποιεί μηχανισμούς που ακουμπούν κατευθείαν στο νευρικό σύστημα, στις ορμόνες και τελικά στη σχέση μας με το βάρος.
Όταν το σώμα χάνει θερμότητα, μπαίνει σε κατάσταση άμυνας. Το συμπαθητικό νευρικό σύστημα ανεβάζει “στροφές” για να σε κρατήσει ζεστή: αγγειοσύσπαση για να μη χάνεις θερμότητα από το δέρμα, ρίγος, μυϊκή ένταση, αλλαγές στην καρδιακή συχνότητα. Παράλληλα, ενεργοποιείται και ο άξονας στρες (HPA axis), δηλαδή ο δρόμος που οδηγεί σε ορμόνες όπως η κορτιζόλη. Αυτές οι αντιδράσεις δεν είναι κακές. Είναι έξυπνες. Το πρόβλημα ξεκινά όταν το κρύο γίνεται μόνιμο περιβάλλον ή όταν “κουμπώνει” πάνω σε ήδη κουρασμένο νευρικό σύστημα.
Νεύρα: γιατί στο κρύο γίνεσαι πιο “τεντωμένη”
Το κρύο σπρώχνει το σώμα προς ετοιμότητα. Πρακτικά, αυτό μπορεί να μοιάζει με νευρικότητα, δυσκολία χαλάρωσης και μια παράξενη εσωτερική ένταση. Δεν είναι θέμα χαρακτήρα. Είναι φυσιολογία: το συμπαθητικό νευρικό σύστημα ενεργοποιεί κατεχολαμίνες και κρατά τον οργανισμό σε κατάσταση “πρόσεχε”. Για κάποιους ανθρώπους, μικρές ελεγχόμενες εκθέσεις στο κρύο (όπως σύντομο κρύο ντους) φαίνεται να συνδέονται με αλλαγές στη διάθεση και στη λειτουργία του εγκεφάλου, αλλά τα δεδομένα δεν σημαίνουν ότι είναι λύση για όλους, ούτε ότι πρέπει να το κυνηγήσεις σαν τάση.
Ορμόνες: κορτιζόλη, θυρεοειδής και ο “χειμερινός διακόπτης”
Το κρύο συνομιλεί με τις ορμόνες περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε.
Πρώτον, ο άξονας στρες μπορεί να επηρεαστεί: σε ορισμένα πρωτόκολλα, τεχνικές που ενεργοποιούν το παρασυμπαθητικό (όπως το “cold face test”, δηλαδή κρύο ερέθισμα στο πρόσωπο) φαίνεται να μειώνουν την κορτιζολική απόκριση σε στρεσογόνο δοκιμασία. Αυτό δείχνει πόσο “δεμένο” είναι το κρύο με τα νεύρα και τις ορμόνες.
Δεύτερον, υπάρχει σύνδεση με τον θυρεοειδή και τη θερμογένεση. Σε συνθήκες κρύου, ο οργανισμός χρειάζεται μηχανισμούς που ανεβάζουν παραγωγή θερμότητας. Σε αυτό εμπλέκονται και θυρεοειδικές ορμόνες, ειδικά σε σχέση με την πλήρη ενεργοποίηση της θερμογένεσης στον καφέ λιπώδη ιστό.
Βάρος: γιατί το κρύο άλλοτε “καίει” κι άλλοτε “φουσκώνει”
Ναι, το κρύο μπορεί να αυξήσει την ενεργειακή δαπάνη, επειδή ενεργοποιεί θερμογένεση και καφέ λίπος (BAT). Μετα-αναλύσεις και ανασκοπήσεις δείχνουν ότι η οξεία έκθεση στο κρύο μπορεί να ανεβάσει την ενεργειακή κατανάλωση και δείκτες δραστηριότητας του BAT.
Αλλά αυτό δεν μεταφράζεται αυτόματα σε αδυνάτισμα. Γιατί; Επειδή ο εγκέφαλος “διαβάζει” το κρύο ως ανάγκη για καύσιμα. Πολλοί άνθρωποι τρώνε παραπάνω τον χειμώνα, κι όχι από αδυναμία χαρακτήρα, αλλά από βιολογική ώθηση να εξασφαλίσουν ενέργεια και θερμότητα. Αν στο κρύο προσθέσεις λίγο ύπνο, χαμηλή κίνηση και υψηλό στρες, τότε το σώμα κρατά πιο εύκολα βάρος, ειδικά γύρω από την κοιλιά, όπου συχνά “γράφει” η κορτιζόλη σε βάθος χρόνου.
Η αλήθεια είναι πιο γήινη: το κρύο από μόνο του είναι μικρό κομμάτι. Το “κρύο στρες” γίνεται σημαντικό όταν σε κάνει να σφίγγεσαι, να κοιμάσαι χειρότερα, να πεινάς περισσότερο και να κινείσαι λιγότερο.
Πρώτο, ζέστανε τον κορμό, όχι μόνο τα άκρα. Όταν ο κορμός είναι ζεστός, το νευρικό σύστημα ησυχάζει πιο εύκολα.
Δεύτερο, βάλε μικρή κίνηση νωρίς. Ένα δεκάλεπτο περπάτημα μέσα στο σπίτι ή έξω με καλό ντύσιμο συχνά ρίχνει την ένταση, γιατί δίνει στο σώμα “θερμότητα από μέσα”.
Τρίτο, αναπνοή πιο αργή για 2 λεπτά. Όχι μυστικισμός. Είναι πρακτικό φρένο στο συμπαθητικό.
Τέταρτο, μην κυνηγάς “ice bath” αν δεν σου ταιριάζει. Το κρύο μπορεί να είναι στρεσογόνο ερέθισμα και δεν είναι για όλους, ειδικά αν έχεις καρδιολογικά θέματα, έντονο άγχος ή ιστορικό λιποθυμιών.
Το κρύο στρες παχαίνει; Μπορεί να συμβάλει έμμεσα. Αν αυξήσει ένταση, πείνα και μειώσει ύπνο ή κίνηση, τότε ναι, βοηθά το σώμα να κρατήσει βάρος. Από μόνο του δεν “παχαίνει”.
Το κρύο βοηθά να καίμε θερμίδες; Σε κάποιο βαθμό, ναι. Η θερμογένεση και το καφέ λίπος μπορούν να αυξήσουν ενεργειακή δαπάνη, αλλά αυτό δεν εγγυάται απώλεια βάρους.
Επειδή ενεργοποιείται το συμπαθητικό νευρικό σύστημα, σαν εσωτερικός συναγερμός για να κρατήσει θερμότητα και ετοιμότητα.
Πώς θα καταλάβω ότι το νευρικό μου δεν αντέχει άλλο το κρύο; Όταν βλέπεις σταθερά σφιγμένους ώμους, ρηχή αναπνοή, ευερεθιστότητα, κακό ύπνο και “λιγούρες” που δεν σε χορταίνουν.
Ποια είναι η πιο πρακτική κίνηση; Ζεστός κορμός, λίγη κίνηση το πρωί και 2 λεπτά αργή αναπνοή. Αυτά είναι συχνά πιο αποτελεσματικά από κάθε τάση.
