ΟΙ ΠΟΛΥΤΙΜΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΘΥΜΟΥ: ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΠΑΝΤΑ ΝΑ ΤΟΝ ΚΑΤΑΠΙΝΟΥΜΕ

Ο θυμός δεν χτυπά πάντα την πόρτα. Μερικές φορές μπαίνει απότομα στο δωμάτιο, ανεβάζει τη θερμοκρασία του σώματος και κάνει τις λέξεις να συνωστίζονται πίσω από τα δόντια. Άλλοτε φτάνει αθόρυβα, σαν μια μικρή ενόχληση που επιστρέφει κάθε φορά που δεχόμαστε κάτι που βαθιά μέσα μας γνωρίζουμε ότι δεν είναι σωστό.

Μεγαλώσαμε ακούγοντας ότι ο θυμός είναι ένα «άσχημο» συναίσθημα. Ειδικά οι γυναίκες μαθαίνουν συχνά να τον κρύβουν πίσω από ευγένεια, χαμόγελα και φράσεις όπως «δεν πειράζει». Κι όμως, οι πολύτιμες ιδιότητες του θυμού δεν βρίσκονται στις φωνές, στις προσβολές ή στην εκδίκηση. Βρίσκονται στην πληροφορία που μεταφέρει.

Στην ψυχολογία, ο θυμός περιγράφεται ως συναίσθημα που μπορεί να εμφανιστεί έπειτα από απογοήτευση, πραγματική ή αντιληπτή προσβολή και αίσθηση αδικίας. Διαφέρει από την επιθετικότητα: ο θυμός είναι συναίσθημα, ενώ η επιθετικότητα είναι συμπεριφορά που αποσκοπεί στο να βλάψει. (dictionary.apa.org)

Μπορούμε, λοιπόν, να θυμώνουμε χωρίς να καταστρέφουμε. Να ακούμε τον θυμό χωρίς να τον αφήνουμε να οδηγήσει με κλειστά μάτια.

1. Ο ΘΥΜΟΣ ΜΑΣ ΔΕΙΧΝΕΙ ΠΟΥ ΠΑΡΑΒΙΑΣΤΗΚΑΝ ΤΑ ΟΡΙΑ ΜΑΣ

ΦΤΕΡΝΙΖΕΣΑΙ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ; ΕΛΕΓΞΕ ΠΡΩΤΑ ΑΥΤΑ ΤΑ ΤΡΙΑ ΣΗΜΕΙΑ

Μερικές φορές λέμε «είμαι θυμωμένη», ενώ αυτό που πραγματικά εννοούμε είναι: «κάποιος πέρασε ένα όριο που δεν είχα τολμήσει να υπερασπιστώ».

Ο ευεργετικός θυμός μπορεί να λειτουργήσει σαν εσωτερικός συναγερμός. Μας ειδοποιεί ότι δεχτήκαμε ασέβεια, αδικία, χειρισμό ή μια απαίτηση που υπερβαίνει τις δυνάμεις μας.

Αντί να ρωτήσετε «πώς θα σταματήσω να θυμώνω;», δοκιμάστε να ρωτήσετε:

• Ποιο όριο ξεπεράστηκε;

• Τι χρειάζομαι αυτή τη στιγμή;

• Τι φοβάμαι ότι θα συμβεί αν πω όχι;

• Ποια αλλαγή ζητά ο θυμός μου;

Η απάντηση μπορεί να μην είναι μια μεγάλη σύγκρουση. Μπορεί να είναι μια απλή φράση: «Δεν μπορώ να το αναλάβω», «Δεν δέχομαι να μου μιλάς έτσι» ή «Χρειάζομαι χρόνο πριν απαντήσω».

DIY άσκηση ορίων

Γράψτε σε ένα χαρτί:

«Θυμώνω επειδή…»

Συμπληρώστε τη φράση χωρίς να λογοκρίνετε τον εαυτό σας. Έπειτα γράψτε:

«Αυτό που χρειάζομαι είναι…»

Τέλος:

«Το όριο που μπορώ να βάλω είναι…»

Ο θυμός μετατρέπεται σε χρήσιμη πληροφορία όταν αποκτά συγκεκριμένο αίτημα.

2. Ο ΘΥΜΟΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΜΑΣ ΚΙΝΗΤΟΠΟΙΗΣΕΙ

ΣΠΙΤΙΚΗ ΚΡΕΜΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΛΑΙΜΟ ΚΑΙ ΤΟ ΝΤΕΚΟΛΤΕ ΓΙΑ ΒΕΛΟΥΔΙΝΗ ΟΨΗ

Ο θυμός έχει ενέργεια. Αυξάνει την ετοιμότητα του σώματος και μας προετοιμάζει να αντιμετωπίσουμε μια δυσκολία. Έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Journal of Personality and Social Psychology έδειξε ότι ο ήπιος έως μέτριος θυμός μπορεί, σε ορισμένες απαιτητικές καταστάσεις, να βελτιώσει την επιμονή και την επίτευξη δύσκολων στόχων. Δεν βοήθησε εξίσου όταν ο στόχος ήταν εύκολος, γεγονός που δείχνει ότι η χρησιμότητά του εξαρτάται από το πλαίσιο. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)

Ο θυμός μπορεί να γίνει εκείνη η σπίθα που μας κάνει να υποβάλουμε επιτέλους μια καταγγελία, να φύγουμε από μια εξαντλητική συνεργασία, να ζητήσουμε δίκαιη αμοιβή ή να σταματήσουμε να ανεχόμαστε μια συμπεριφορά.

Το μυστικό είναι να μη χρησιμοποιήσουμε την ενέργειά του για μια παρορμητική έκρηξη, αλλά για το επόμενο χρήσιμο βήμα.

DIY μετατροπή του θυμού σε δράση

Ρυθμίστε ένα χρονόμετρο για δέκα λεπτά και γράψτε όλες τις ενέργειες που θα μπορούσαν να βελτιώσουν την κατάσταση. Μην κρίνετε τις ιδέες όσο γράφετε.

Έπειτα κυκλώστε μία πράξη που είναι:

• Νόμιμη.

• Ασφαλής.

• Ρεαλιστική.

• Μέσα στον δικό σας έλεγχο.

Ο θυμός γίνεται δύναμη όταν αποκτά κατεύθυνση.

3. ΜΑΣ ΒΟΗΘΑ ΝΑ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΑΔΙΚΙΑ

Ο θυμός εμφανίζεται συχνά όταν αντιλαμβανόμαστε ότι κάποιος αδικείται — είτε πρόκειται για εμάς είτε για άλλον άνθρωπο. Μπορεί να μας κινητοποιήσει να υπερασπιστούμε ένα παιδί, έναν αδύναμο άνθρωπο, έναν συνεργάτη ή μια κοινωνική αξία.

Η Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία επισημαίνει ότι ο θυμός μπορεί να είναι φυσιολογικός και υγιής όταν μας βοηθά να υπερασπιστούμε τον εαυτό μας και να αντιδράσουμε στην αδικία. (apa.org)

Πολλές κοινωνικές αλλαγές δεν ξεκίνησαν επειδή οι άνθρωποι αισθάνονταν άνετα. Ξεκίνησαν επειδή κάποιος κοίταξε μια αδικία και σκέφτηκε: «Αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί».

Ο εποικοδομητικός θυμός δεν χρειάζεται να γίνει μίσος. Μπορεί να γίνει επιστολή, συλλογική δράση, ψήφος, καταγγελία, εθελοντισμός ή προστασία ενός ανθρώπου που δυσκολεύεται να μιλήσει.

4. Ο ΘΥΜΟΣ ΞΕΚΑΘΑΡΙΖΕΙ ΤΙ ΕΧΕΙ ΑΞΙΑ ΓΙΑ ΕΜΑΣ

Η ΜΑΓΕΙΑ ΤΟΥ ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΥ ΝΕΡΟΥ: ΤΑ ΟΦΕΛΗ, ΟΙ ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ Η ΣΩΣΤΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ

Σπάνια θυμώνουμε έντονα για κάτι που μας είναι εντελώς αδιάφορο. Πίσω από τον θυμό κρύβεται συχνά μια αξία: δικαιοσύνη, σεβασμός, αλήθεια, ασφάλεια, αφοσίωση ή ελευθερία.

Αν θυμώνετε επειδή κάποιος ακυρώνει συνεχώς τον χρόνο σας, ίσως αυτό σημαίνει ότι εκτιμάτε τη συνέπεια. Αν θυμώνετε όταν σας διακόπτουν, ίσως χρειάζεστε να νιώθετε ότι η φωνή σας ακούγεται. Αν θυμώνετε με ένα ψέμα, ίσως η ειλικρίνεια αποτελεί βασικό στοιχείο των σχέσεών σας.

DIY χάρτης αξιών

Συμπληρώστε τη φράση:

«Αν δεν με ένοιαζε τόσο πολύ το __________, δεν θα θύμωνα».

Η λέξη που θα μπει στο κενό ίσως δείχνει μια βασική σας αξία. Στη συνέχεια αναρωτηθείτε πώς μπορείτε να την υπερασπιστείτε χωρίς να πληγώσετε τον εαυτό σας ή τους άλλους.

5. ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΧΕΣΗ

Η υγιής σχέση δεν είναι εκείνη στην οποία κανείς δεν θυμώνει. Είναι εκείνη στην οποία ο θυμός μπορεί να εκφραστεί χωρίς φόβο, εξευτελισμό ή βία.

Μια καθαρή φράση όπως «θύμωσα όταν αποφάσισες χωρίς να με ρωτήσεις» μπορεί να φέρει στην επιφάνεια ένα πρόβλημα που διαφορετικά θα μετατρεπόταν σε σιωπηλή απόσταση.

Η προσαρμοστική έκφραση του θυμού περιλαμβάνει σαφή περιγραφή της προσβολής, χρήση προτάσεων σε πρώτο πρόσωπο, αποφυγή επίθεσης και ένα λογικό αίτημα για αλλαγή ή επανόρθωση. (pmc.ncbi.nlm.nih.gov)

DIY φόρμουλα επικοινωνίας

Χρησιμοποιήστε τέσσερα βήματα:

«Όταν συνέβη…»

«Ένιωσα θυμό επειδή…»

«Για μένα αυτό σημαίνει…»

«Από εδώ και πέρα χρειάζομαι…»

Παράδειγμα:

«Όταν μίλησες για το προσωπικό μου θέμα μπροστά σε άλλους, θύμωσα επειδή ένιωσα εκτεθειμένη. Για μένα η εμπιστοσύνη είναι σημαντική. Χρειάζομαι να μη συζητάς προσωπικά μου ζητήματα χωρίς την άδειά μου».

6. Ο ΚΑΤΑΠΙΕΣΜΕΝΟΣ ΘΥΜΟΣ ΔΕΝ ΕΞΑΦΑΝΙΖΕΤΑΙ ΠΑΝΤΑ

Η πλήρης καταπίεση δεν αποτελεί απαραίτητα υγιή ρύθμιση. Μετα-ανάλυση για τον θυμό και τις στρατηγικές διαχείρισής του αναφέρει ότι η υπερβολική καταστολή και αποφυγή μπορεί να συνδέεται με προβληματικά μοτίβα θυμού και αυξημένη σωματική διέγερση. (pmc.ncbi.nlm.nih.gov)

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να λέμε αμέσως οτιδήποτε περνά από το μυαλό μας. Σημαίνει ότι χρειάζεται να αναγνωρίζουμε το συναίσθημα αντί να προσποιούμαστε πως δεν υπάρχει.

Ο θυμός που δεν εκφράζεται μπορεί να γίνει πικρία, σαρκασμός, παθητική επιθετικότητα, αυτοκατηγορία ή μόνιμη ένταση. Ο θυμός που εκφράζεται χωρίς έλεγχο μπορεί να γίνει φόβος, βία και ρήξη. Ανάμεσα στα δύο υπάρχει ένας τρίτος δρόμος: συνειδητή, σταθερή και καθαρή έκφραση.

7. Η «ΕΚΤΟΝΩΣΗ» ΔΕΝ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΟΤΙ ΣΠΑΜΕ ΠΡΑΓΜΑΤΑ

Η ιδέα ότι πρέπει να φωνάξουμε, να χτυπήσουμε μαξιλάρια ή να σπάσουμε αντικείμενα για να «βγει ο θυμός» δεν είναι πάντα χρήσιμη. Η επαναλαμβανόμενη επιθετική εκτόνωση μπορεί να μας κρατά μέσα στη διέγερση και να ενισχύει τον θυμό, αντί να τον λύνει. (greatergood.berkeley.edu)

Πιο αποτελεσματικό είναι να μειώσουμε πρώτα τη σωματική ένταση και έπειτα να σκεφτούμε.

DIY παύση των 90 δευτερολέπτων

Μην απαντήσετε αμέσως σε μήνυμα ή πρόκληση. Απομακρυνθείτε για λίγο, εφόσον είναι ασφαλές.

Χαλαρώστε τη γνάθο και τους ώμους. Κάντε αργή εκπνοή, λίγο μεγαλύτερη από την εισπνοή. Περπατήστε στο δωμάτιο ή πλύνετε το πρόσωπό σας με δροσερό νερό.

Έπειτα ρωτήστε:

«Τι αποτέλεσμα θέλω να έχει η επόμενη φράση μου;»

Η παύση δεν ακυρώνει τον θυμό. Του δίνει ακρίβεια.

ΠΟΤΕ Ο ΘΥΜΟΣ ΠΑΥΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΟΣ

Ο θυμός γίνεται προβληματικός όταν είναι συνεχής, δυσανάλογος, τρομακτικός ή οδηγεί σε απειλές, σωματική βία, επικίνδυνη οδήγηση, καταστροφή αντικειμένων ή επαναλαμβανόμενη κακοποίηση.

Η έντονη διέγερση του θυμού συνοδεύεται από αύξηση του καρδιακού ρυθμού, της πίεσης και ορμονών όπως η αδρεναλίνη. Η χρόνια ή ανεξέλεγκτη εχθρότητα μπορεί να επιβαρύνει την υγεία και τις σχέσεις. (apa.org)

Βοήθεια από ψυχολόγο χρειάζεται όταν:

• Οι εκρήξεις συμβαίνουν συχνά.

• Οι άλλοι φοβούνται την αντίδρασή σας.

• Μετανιώνετε επανειλημμένα για όσα λέτε ή κάνετε.

• Ο θυμός καλύπτει βαθιά θλίψη, φόβο ή τραύμα.

• Φοβάστε ότι μπορεί να βλάψετε τον εαυτό σας ή άλλον άνθρωπο.

Ο ΘΥΜΟΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Ο ΕΧΘΡΟΣ

Ο θυμός μοιάζει με φωτιά. Χωρίς έλεγχο μπορεί να κάψει. Με όρια μπορεί να ζεστάνει, να φωτίσει και να κινήσει κάτι που είχε μείνει ακίνητο για χρόνια.

Δεν χρειάζεται να ντρεπόμαστε επειδή θυμώνουμε. Χρειάζεται να ακούμε τι ακριβώς υπερασπίζεται αυτό το συναίσθημα. Ένα όριο; Μια αξία; Μια πληγή; Μια αδικία που έχει επαναληφθεί πολλές φορές;

Ο ευεργετικός θυμός δεν ουρλιάζει πάντα. Μερικές φορές σηκώνεται ήσυχα, κοιτάζει καθαρά την κατάσταση και λέει: «Αυτό δεν μου κάνει καλό. Από εδώ και πέρα θα γίνει διαφορετικά».

ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΟΛΕΣ ΟΙ ΦΙΛΙΕΣ ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ: ΠΟΤΕ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΠΕΙΣ «ΩΣ ΕΔΩ»