ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΑ 50: Η ΛΙΣΤΑ ΠΟΥ ΚΑΘΕ ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΧΕΙ

ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΑ 50 ΚΑΙ ΜΕΤΑ: ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ Ο ΕΛΕΓΧΟΣ

Μετά τα 50, το γυναικολογικό ραντεβού δεν αφορά μόνο το τεστ Παπανικολάου. Είναι η κατάλληλη στιγμή για να συζητήσεις οργανωμένα για την εμμηνόπαυση, την υγεία του κόλπου και του αιδοίου, τον μαστό, τα οστά, την κύστη και οποιαδήποτε αλλαγή έχει εμφανιστεί στο σώμα σου.

Το σημαντικό είναι να μη ζητάμε απλώς «όλες τις εξετάσεις». Περισσότερες εξετάσεις δεν σημαίνουν πάντοτε καλύτερη πρόληψη. Χρειαζόμαστε τις σωστές γυναικολογικές εξετάσεις στα 50, στη σωστή συχνότητα και σύμφωνα με το προσωπικό και οικογενειακό ιστορικό μας.

1. Γυναικολογική επίσκεψη και συζήτηση ιστορικού

Ένα οργανωμένο ραντεβού πρέπει να ξεκινά με συζήτηση. Ενημέρωσε τον γυναικολόγο για:

• την τελευταία περίοδο και τυχόν αιμορραγία,

• εξάψεις, νυχτερινές εφιδρώσεις και αϋπνία,

• ξηρότητα, πόνο ή κάψιμο στον κόλπο,

• πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή,

• απώλεια ούρων ή συχνουρία,

• αίσθημα βάρους χαμηλά,

• φάρμακα και συμπληρώματα,

• προηγούμενα αποτελέσματα Pap ή HPV test,

• προσωπικό ή οικογενειακό ιστορικό καρκίνου.

Πες επίσης αν η μητέρα, η αδελφή ή η κόρη σου είχε καρκίνο μαστού ή ωοθηκών και σε ποια ηλικία διαγνώστηκε. Μερικά οικογενειακά ιστορικά χρειάζονται γενετική συμβουλευτική και διαφορετικό πρόγραμμα ελέγχου.

2. Κλινική γυναικολογική εξέταση

Η κλινική εξέταση μπορεί να περιλαμβάνει έλεγχο του αιδοίου, του κόλπου και του τραχήλου. Ο γιατρός αναζητά ερεθισμούς, πληγές, αλλοιώσεις, ατροφία, φλεγμονή ή σημεία πρόπτωσης.

Η αμφίχειρη εξέταση, κατά την οποία ψηλαφώνται η μήτρα και η περιοχή των ωοθηκών, δεν χρειάζεται υποχρεωτικά να γίνεται με τον ίδιο τρόπο σε κάθε ασυμπτωματική γυναίκα. Η απόφαση βασίζεται στα συμπτώματα, στο ιστορικό και στη συζήτηση με τον γιατρό. Η ετήσια γυναικολογική επίσκεψη παραμένει χρήσιμη, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε γυναίκα χρειάζεται κάθε χρόνο όλες τις πιθανές εξετάσεις. But Routine Ob-Gyn …

3. HPV DNA test ή τεστ Παπανικολάου

Το τεστ Παπανικολάου εξετάζει τα κύτταρα του τραχήλου, ενώ το HPV DNA test αναζητά τύπους του ιού HPV που συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του τραχήλου της μήτρας.

Στην Ελλάδα, το Εθνικό Πρόγραμμα Πρόληψης απευθύνεται σε γυναίκες 21–65 ετών. Για τις ηλικίες 30–65 προβλέπει γυναικολογική εξέταση και HPV DNA test όταν δεν έχει γίνει αντίστοιχος έλεγχος κατά τα προηγούμενα πέντε χρόνια και Pap test κατά τα προηγούμενα τρία. Αν βρεθούν συγκεκριμένα ευρήματα, ακολουθούν κολποσκόπηση και, όταν χρειάζεται, βιοψία. ehealthrecord.gov.gr

Στα 50, λοιπόν, δεν σταματάμε τον έλεγχο επειδή μπήκαμε στην εμμηνόπαυση ή επειδή δεν έχουμε πλέον σεξουαλικές επαφές. Ο HPV μπορεί να παραμένει στον οργανισμό για χρόνια.

Μετά τα 65 μπορεί να διακοπεί ο τακτικός έλεγχος σε ορισμένες γυναίκες που έχουν επαρκή προηγούμενα φυσιολογικά αποτελέσματα και δεν ανήκουν σε ομάδα υψηλού κινδύνου. Η απόφαση δεν πρέπει να γίνεται αυθαίρετα. Αν υπάρχουν παλαιότερες σοβαρές αλλοιώσεις, ανοσοκαταστολή ή ανεπαρκές ιστορικό εξετάσεων, μπορεί να χρειάζεται συνέχεια του ελέγχου.

4. Μαστογραφία

Η ψηφιακή μαστογραφία είναι βασική εξέταση μετά τα 50. Στον νέο κύκλο του ελληνικού προγράμματος «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» δικαιούχοι είναι γυναίκες 45–74 ετών, ασφαλισμένες και ανασφάλιστες. Για τον γενικό πληθυσμό προβλέπεται ψηφιακή μαστογραφία ανά δύο χρόνια. Αν υπάρξει εύρημα ή χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση, μπορεί να ακολουθήσει υπερηχογράφημα και κλινική εξέταση. Υπουργείο Υγείας

Το υπερηχογράφημα μαστού δεν αντικαθιστά αυτομάτως τη μαστογραφία. Είναι συμπληρωματική εξέταση, ιδιαίτερα όταν υπάρχει πυκνός μαστός, σύμπτωμα ή εύρημα που πρέπει να διευκρινιστεί.

Αν υπάρχει αυξημένος κληρονομικός κίνδυνος, προηγούμενος καρκίνος ή γνωστή γονιδιακή μετάλλαξη, το πρόγραμμα μπορεί να είναι διαφορετικό και να περιλαμβάνει μαγνητική μαστών.

5. Υπερηχογράφημα μήτρας και ωοθηκών

Το διακολπικό υπερηχογράφημα μπορεί να δώσει πληροφορίες για τη μήτρα, το ενδομήτριο, τις ωοθήκες, ινομυώματα ή κύστεις. Δεν αποτελεί, όμως, υποχρεωτική εξέταση ρουτίνας κάθε χρόνο για κάθε ασυμπτωματική γυναίκα.

Ούτε το διακολπικό υπερηχογράφημα ούτε η εξέταση αίματος CA-125 έχουν αποδειχθεί κατάλληλα ως γενικός προσυμπτωματικός έλεγχος για τον καρκίνο των ωοθηκών σε γυναίκες μέσου κινδύνου. Μπορούν να οδηγήσουν σε ψευδείς συναγερμούς και περιττές επεμβάσεις.

Γίνονται όταν υπάρχει συγκεκριμένος λόγος: επίμονος πόνος, φούσκωμα, αιμορραγία, εύρημα στην εξέταση, οικογενειακό ιστορικό ή παρακολούθηση γνωστής κατάστασης.

6. Αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση

Αν έχουν περάσει 12 μήνες χωρίς περίοδο, κάθε νέα κολπική αιμορραγία ή καφέ έκκριση χρειάζεται αξιολόγηση. Δεν περιμένουμε το επόμενο ετήσιο ραντεβού και δεν θεωρούμε ότι «είναι κάτι ορμονικό».

Οι περισσότερες περιπτώσεις δεν οφείλονται σε καρκίνο, αλλά η αιμορραγία μπορεί να είναι πρώιμο σύμπτωμα προβλήματος του ενδομητρίου. Ο έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει γυναικολογική εξέταση, διακολπικό υπερηχογράφημα και, ανάλογα με τα ευρήματα, βιοψία ενδομητρίου ή υστεροσκόπηση. Το διακολπικό υπερηχογράφημα χρησιμοποιείται ως αρχική εξέταση όταν υπάρχει αιμορραγία· δεν είναι εξέταση screening για ασυμπτωματικές γυναίκες. acog.org

7. Έλεγχος αιδοίου και κόλπου

Μετά την εμμηνόπαυση μειώνονται τα οιστρογόνα και μπορεί να εμφανιστούν ξηρότητα, κάψιμο, μικροτραυματισμοί, πόνος στην επαφή και συχνές ουρολοιμώξεις. Αυτά δεν είναι κάτι που πρέπει απλώς να υπομένεις.

Χρειάζεται επίσης έλεγχος όταν υπάρχει:

• επίμονη φαγούρα,

• λευκή ή παχιά περιοχή στο αιδοίο,

• πληγή που δεν κλείνει,

• αλλαγή στο χρώμα του δέρματος,

• εξόγκωμα,

• ασυνήθιστη έκκριση ή οσμή.

Ο γιατρός μπορεί να ξεχωρίσει την απλή ατροφία από μια λοίμωξη ή μια δερματοπάθεια και να προτείνει κατάλληλη αντιμετώπιση.

8. Οστά, έντερο και γενική γυναικεία υγεία

Η μέτρηση οστικής πυκνότητας συνήθως συστήνεται σε όλες τις γυναίκες από τα 65, αλλά μπορεί να γίνει νωρίτερα όταν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου: πρόωρη εμμηνόπαυση, χαμηλό βάρος, κάπνισμα, κάταγμα, μακροχρόνια λήψη κορτιζόνης ή ισχυρό οικογενειακό ιστορικό οστεοπόρωσης.

Μετά τα 50 χρειάζεται επίσης να μην παραμελούνται ο έλεγχος για καρκίνο παχέος εντέρου, η αρτηριακή πίεση, τα λιπίδια, το σάκχαρο και η λειτουργία του θυρεοειδούς όταν υπάρχει σχετική ένδειξη. Δεν είναι όλες αμιγώς γυναικολογικές εξετάσεις, αλλά αποτελούν βασικό κομμάτι της πρόληψης.

Η DIY λίστα πριν από το ραντεβού

DIY εδώ δεν σημαίνει αυτοδιάγνωση. Σημαίνει καλή προετοιμασία:

1. Σημείωσε την ημερομηνία της τελευταίας περιόδου ή αιμορραγίας.

2. Συγκέντρωσε τα προηγούμενα Pap, HPV test και μαστογραφίες.

3. Γράψε τα φάρμακα και τα συμπληρώματα που παίρνεις.

4. Κατέγραψε συμπτώματα, διάρκεια και συχνότητα.

5. Σημείωσε περιστατικά καρκίνου στην οικογένεια και την ηλικία διάγνωσης.

6. Έλεγξε αν έχεις λάβει παραπεμπτικό από το «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ».

7. Μην κάνεις κολπικές πλύσεις ή χρήση αντισηπτικών για να «προετοιμαστείς».

8. Ζήτησε να σου εξηγήσουν πότε πρέπει να επαναληφθεί κάθε εξέταση.

Μπορείς επίσης να γνωρίζεις τη φυσιολογική εικόνα των μαστών σου. Αν παρατηρήσεις νέο όγκο, αλλαγή στη θηλή, έκκριση με αίμα, βαθούλωμα του δέρματος ή επίμονη αλλαγή στο ένα στήθος, κλείσε ραντεβού χωρίς να περιμένεις την προγραμματισμένη μαστογραφία.

Το πρακτικό συμπέρασμα

Οι βασικές γυναικολογικές εξετάσεις στα 50 και μετά περιλαμβάνουν τακτική γυναικολογική αξιολόγηση, HPV test ή Pap σύμφωνα με το ιστορικό, μαστογραφία, έλεγχο των συμπτωμάτων της εμμηνόπαυσης και εξέταση κάθε ύποπτης αλλαγής.

Το υπερηχογράφημα, το CA-125 και οι βιοψίες δεν αποτελούν γενικό ετήσιο πακέτο. Γίνονται όταν υπάρχει ένδειξη. Η καλύτερη πρόληψη δεν είναι να κάνεις ό,τι περισσότερο μπορείς, αλλά να μη χάνεις ό,τι πραγματικά χρειάζεσαι.