ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ: ΓΙΑΤΙ ΟΛΟΙ ΜΙΛΟΥΝ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΟΥ ΤΡΑΥΜΑΤΟΣ

Σωματική ψυχοθεραπεία: όταν το σώμα μιλά πριν από το μυαλό

Υπάρχουν στιγμές που το σώμα θυμάται πριν προλάβει να εξηγήσει το μυαλό. Ένα σφίξιμο στο στομάχι, ένας κόμπος στον λαιμό, μια ταχυκαρδία χωρίς εμφανή λόγο, μια ένταση στους ώμους που δεν φεύγει ούτε μετά από ύπνο. Εκεί ακριβώς μπαίνει η σωματική ψυχοθεραπεία, μια θεραπευτική προσέγγιση που βλέπει τον άνθρωπο όχι μόνο ως σκέψεις και συναισθήματα, αλλά ως σώμα, νευρικό σύστημα, ανάσα, στάση, μυϊκή μνήμη και εσωτερική αίσθηση.

Η σωματική ψυχοθεραπεία, γνωστή και ως somatic therapy ή σωματική θεραπεία τραύματος, βασίζεται στην ιδέα ότι το στρες, ο φόβος και το ψυχικό τραύμα δεν μένουν μόνο στο μυαλό. Μπορεί να αποτυπωθούν στο σώμα ως ένταση, πάγωμα, υπερένταση, πόνος, δυσκολία στην αναπνοή, αϋπνία ή αίσθηση ότι είμαστε συνέχεια σε επιφυλακή. Δεν σημαίνει ότι το σώμα «φταίει». Σημαίνει ότι το σώμα πολλές φορές προσπαθεί να μας προστατεύσει, ακόμη κι όταν ο κίνδυνος έχει περάσει.

ΦΤΙΑΞΕ ΜΟΝΗ ΣΟΥ ΡΟΦΗΜΑ ΓΙΑ ΚΑΘΑΡΗ ΑΝΑΠΝΟΗ ΜΕ ΥΛΙΚΑ ΤΗΣ ΚΟΥΖΙΝΑΣ

Αυτός είναι και ο λόγος που αρκετοί άνθρωποι νιώθουν ότι η σωματική ψυχοθεραπεία μπορεί να φέρει πιο άμεσα αποτελέσματα σε σχέση με μια θεραπεία που μένει μόνο στη συζήτηση. Όχι επειδή είναι μαγική. Αλλά επειδή δουλεύει κατευθείαν με το νευρικό σύστημα. Αντί να αναλύεις ατελείωτα το γιατί νιώθεις φόβο, αρχίζεις να παρατηρείς πού κατοικεί αυτός ο φόβος στο σώμα. Είναι στο στήθος; Στην κοιλιά; Στα πόδια; Στον αυχένα; Και σιγά σιγά μαθαίνεις να επιστρέφεις στην αίσθηση ασφάλειας.

Σε μια συνεδρία σωματικής ψυχοθεραπείας ο θεραπευτής μπορεί να σε καθοδηγήσει να παρατηρήσεις την αναπνοή σου, τη στάση του σώματος, τις μικρές κινήσεις, τις αισθήσεις, τη θερμοκρασία, το βάρος των ποδιών στο πάτωμα. Μπορεί να δουλέψει με τεχνικές γείωσης, ήπιας κίνησης, φαντασίας, ορίων, επίγνωσης του σώματος και σταδιακής επαφής με δύσκολα συναισθήματα. Σε κάποιες σχολές μπορεί να υπάρχει και θεραπευτικό άγγιγμα, μόνο όμως με ξεκάθαρη συναίνεση και από κατάλληλα εκπαιδευμένο θεραπευτή.

Η πιο γνωστή προσέγγιση είναι το Somatic Experiencing, που συνδέθηκε με τη θεραπεία του τραύματος και τη ρύθμιση του νευρικού συστήματος. Υπάρχει επίσης η Sensorimotor Psychotherapy, η bioenergetic therapy, η Hakomi method, η body psychotherapy και άλλες μέθοδοι που χρησιμοποιούν το σώμα ως δρόμο προς την ψυχική αποφόρτιση. Κοινό τους σημείο είναι ότι δεν βλέπουν το σώμα σαν μηχανή, αλλά σαν ζωντανό ημερολόγιο εμπειριών.

Η σωματική ψυχοθεραπεία είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη στις Ηνωμένες Πολιτείες, στον Καναδά, στη Μεγάλη Βρετανία, στη Γερμανία, στην Ολλανδία, στη Δανία, στην Αυστραλία, στο Ισραήλ και γενικά σε χώρες όπου τα τελευταία χρόνια αναπτύχθηκαν οι trauma informed θεραπείες. Χρησιμοποιείται από θεραπευτές που δουλεύουν με άγχος, κρίσεις πανικού, μετατραυματικό στρες, κακοποίηση, σεξουαλικό τραύμα, πένθος, χρόνια ένταση, ψυχοσωματικά συμπτώματα και δυσκολία σύνδεσης με το σώμα.

ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΤΟ ΤΕΛΕΙΟ ΞΥΡΙΣΜΑ ΧΩΡΙΣ ΚΟΨΙΜΑΤΑ, ΣΠΥΡΑΚΙΑ ΚΑΙ ΤΡΙΧΕΣ ΠΟΥ ΓΥΡΙΖΟΥΝ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΣΑ

Έχει εφαρμοστεί και σε ανθρώπους που έχουν περάσει ακραίες εμπειρίες, όπως θύματα πολέμου, πρόσφυγες, γυναίκες που έχουν βιώσει βιασμό ή σεξουαλική βία και άτομα με μετατραυματικό στρες. Σε αυτές τις περιπτώσεις η δουλειά πρέπει να γίνεται πολύ προσεκτικά. Το σώμα ενός ανθρώπου που έχει τραυματιστεί δεν χρειάζεται πίεση. Χρειάζεται ασφάλεια, ρυθμό, εμπιστοσύνη και απόλυτο σεβασμό. Η σωματική ψυχοθεραπεία δεν ζητά από τον άνθρωπο να ξαναζήσει βίαια το τραύμα του. Αντίθετα, προσπαθεί να τον βοηθήσει να νιώσει ότι το παρόν είναι ασφαλέστερο από το παρελθόν.

Η αποτελεσματικότητα της σωματικής ψυχοθεραπείας έχει μελετηθεί, κυρίως σε σχέση με το μετατραυματικό στρες. Υπάρχουν έρευνες που δείχνουν θετικά αποτελέσματα, ειδικά στη μείωση συμπτωμάτων PTSD, άγχους και σωματικής έντασης. Ωστόσο, η επιστημονική εικόνα δεν είναι ακόμη τόσο μεγάλη όσο σε άλλες πιο καθιερωμένες θεραπείες, όπως η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία ή το EMDR. Αυτό σημαίνει ότι η σωματική ψυχοθεραπεία είναι πολλά υποσχόμενη, αλλά δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως θεραπεία που εγγυάται γρήγορη ίαση για όλους.

Το πιο όμορφο στοιχείο της είναι ότι μας θυμίζει κάτι απλό: δεν είμαστε μόνο το κεφάλι μας. Είμαστε και το περπάτημά μας, η ανάσα μας, το πώς μαζεύουμε τους ώμους όταν φοβόμαστε, το πώς σφίγγουμε τα δόντια όταν αντέχουμε πολλά, το πώς παγώνουμε όταν δεν νιώθουμε ασφαλείς. Η σωματική ψυχοθεραπεία δεν σε ρωτά μόνο «τι σκέφτεσαι;». Σε ρωτά και «τι νιώθει τώρα το σώμα σου;».

DIY λύσεις εμπνευσμένες από τη σωματική ψυχοθεραπεία

Η πρώτη απλή άσκηση είναι η γείωση με τα πόδια. Κάθισε σε μια καρέκλα και πάτησε καλά τα πέλματα στο πάτωμα. Νιώσε το βάρος σου. Παρατήρησε τη στήριξη. Πες μέσα σου: «Είμαι εδώ, τώρα, σε αυτό το δωμάτιο». Αυτή η μικρή φράση βοηθά το νευρικό σύστημα να επιστρέψει στο παρόν.

Η δεύτερη άσκηση είναι η αργή παρατήρηση του χώρου. Κοίτα γύρω σου και ονόμασε πέντε πράγματα που βλέπεις. Μετά τέσσερις ήχους που ακούς. Τρεις αισθήσεις στο σώμα. Δύο μυρωδιές. Ένα σημείο που σου δίνει ασφάλεια. Είναι απλό, αλλά πολύ χρήσιμο όταν το άγχος ανεβαίνει.

Η τρίτη άσκηση είναι η αναπνοή με μεγαλύτερη εκπνοή. Πάρε αέρα για τέσσερις χρόνους και βγάλε τον αέρα για έξι. Μην πιέζεις. Μην κυνηγάς την τέλεια αναπνοή. Άφησε την εκπνοή να γίνει σαν εσωτερικό ξεφούσκωμα.

Photo by Vexels.com on FreeImages

ΒΟΤΑΝΑ ΓΙΑ ΦΟΥΣΚΩΜΑ ΚΑΙ ΑΕΡΙΑ: ΟΙ ΠΙΟ ΑΠΛΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΓΙΑ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΕΨΗ

Η τέταρτη άσκηση είναι το απαλό τίναγμα. Στάσου όρθια και τίναξε απαλά τα χέρια, τους καρπούς, τους ώμους, τα πόδια. Σαν να διώχνεις από πάνω σου την ένταση της ημέρας. Όχι βίαια. Όχι θεατρικά. Μόνο όσο αντέχει το σώμα.

Η πέμπτη άσκηση είναι η αγκαλιά στον εαυτό. Σταύρωσε τα χέρια στο στήθος και κράτησε απαλά τους ώμους σου. Νιώσε τη θερμότητα των χεριών. Μείνε για μισό λεπτό. Είναι μια μικρή υπενθύμιση ότι μπορείς να προσφέρεις στο σώμα σου ένα σήμα φροντίδας.

Η έκτη άσκηση είναι η ερώτηση του σώματος. Κλείσε για λίγο τα μάτια και ρώτα: «Τι χρειάζεται τώρα το σώμα μου;». Μπορεί η απάντηση να είναι νερό, ξεκούραση, περπάτημα, κλάμα, σιωπή, μουσική, φως, καθαρός αέρας. Το σώμα συχνά ξέρει πριν το παραδεχτούμε.

Η σωματική ψυχοθεραπεία δεν είναι μόδα ευεξίας. Είναι ένας τρόπος να ξαναχτίσεις σχέση με το σώμα σου. Όχι σαν αντίπαλο που σε προδίδει με συμπτώματα, αλλά σαν σύμμαχο που προσπαθεί να σου μιλήσει. Και ίσως εκεί να βρίσκεται η πιο βαθιά της υπόσχεση: όχι ότι θα εξαφανίσει τα πάντα γρήγορα, αλλά ότι θα σου μάθει να ακούς τον εαυτό σου πριν φτάσεις στο σημείο να καταρρεύσεις.

Ερωτήσεις και απαντήσεις

Τι είναι η σωματική ψυχοθεραπεία;

Είναι μια θεραπευτική προσέγγιση που δουλεύει με τη σύνδεση σώματος και ψυχής. Παρατηρεί την αναπνοή, τις αισθήσεις, τη στάση, την ένταση και τις αντιδράσεις του νευρικού συστήματος.

Έχει πιο γρήγορα αποτελέσματα;

Μερικοί άνθρωποι νιώθουν ανακούφιση πιο άμεσα, γιατί η μέθοδος δουλεύει με το σώμα και όχι μόνο με τη σκέψη. Όμως δεν υπάρχει εγγύηση γρήγορης θεραπείας για όλους.

Βοηθά στο τραύμα;

Μπορεί να βοηθήσει σε άτομα με τραύμα, άγχος, κρίσεις πανικού και μετατραυματικό στρες, ειδικά όταν εφαρμόζεται από εκπαιδευμένο θεραπευτή.

Εφαρμόζεται σε θύματα πολέμου ή βιασμού;

Ναι, σωματικές και trauma informed προσεγγίσεις έχουν χρησιμοποιηθεί σε επιζώντες πολέμου, πρόσφυγες και ανθρώπους που έχουν βιώσει σεξουαλική βία. Σε αυτές τις περιπτώσεις χρειάζεται εξειδικευμένος θεραπευτής.

Μπορώ να την κάνω μόνη μου στο σπίτι;

Μπορείς να κάνεις απλές ασκήσεις γείωσης, αναπνοής και χαλάρωσης. Όμως αν υπάρχει σοβαρό τραύμα, κακοποίηση, βιασμός ή έντονο PTSD, χρειάζεται επαγγελματική καθοδήγηση.

Είναι ίδια με το μασάζ;

Όχι. Μπορεί να περιλαμβάνει επίγνωση σώματος ή σε κάποιες περιπτώσεις θεραπευτικό άγγιγμα, αλλά δεν είναι μασάζ. Είναι ψυχοθεραπευτική προσέγγιση.

Είναι κατάλληλη για όλους;

Όχι πάντα. Άτομα με έντονη απορρύθμιση, σοβαρό τραύμα ή ψυχιατρική ευαλωτότητα χρειάζονται πολύ προσεκτική αξιολόγηση και θεραπευτή με εμπειρία.

ΦΑΕ ΤΟ ΠΡΩΙ ΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ΣΟΥ ΝΗΣΤΙΚΗ. ΔΕΣ ΤΙ ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΠΕΤΥΧΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΣΟΥ